“Монголын зөнбилгийн тулаан -3” тэмцээний ялагч, çàéðàí О.Доржханд:

 

 

Монголын зөнбилгийн тулаан -3 тэмцээний ялагч, çàéðàí О.Доржханд:

 

Бөөãèéíõºº учрыг олоогүй, би-ээс салж чадаагүй бөө нар хүний зовлонг далимдуулаõ áîëæýý

 

 

Ìàíàé ñýòã¿¿ëèéí ýíý óäààãèéí çî÷íîîð Монголын зөнбилгийн тулаан -3 тэмцээний ялагч, çàéðàí О.Доржханд óðèãäñàí þì. Èíãýýä ò¿¿íèé ÿðèëöëàãûã óíøèã÷èääàà õ¿ðãýå.

 


-Èíãýõýä àíõ бөө болсон үеэ яаж мэдэрсэн бэ ãýäãýýñ ÿðèëöëàãàà ýõëýõ ¿¿?

-Бөө хүн ямар нэг хэмжээгээр оюун сэтгэхүйн түр сааталтай гэмээр хүмүүс, учир юу гэвэл хутагт хувилгаадын хойд дүрүүд тодрохдоо ааш авир үеийнхнээсээ тэс ондоо сэтгэж, хэлж ярьдаг гэлцдэг. Би хүүхэд байхдаа их зожиг, дуугүй, уцаар ихтэй, шөнө болгон хий юм харж айдаг байлаа. Ингэж явсаар 17 настайдаа бөөрний өвчин хүндэрч, цусны даралт 200 хол давж хэвтдэг боллоо. Энэ нь ихэнхдээ намрын улиралд яг л болох ёстой зүйл шиг давтагдан, 2007 оны нүүрийг үзэж байтал өөрийн уг залаалж өгсөн их багштайгаа учран золгож бөөгийн уг бий гэдгийг мэдэж, 2008 онд  уг барьж хөл дээрээ босñондоо. Үүнээс хойш бөөгийн өвчин ул мөргүй үгүй болсон.

-Ямар угийн бөө вэ. Ямар засал дом хийдэг вэ?

-Орчин үеийн нэршил ойлголтоор халх гэж яьдаг. Гэхдээ гурван хэлийн онгодтой. Халх ястан нэрийн дотор олон овог аймгууд багтдаг юм. Тэдгээрийг Өөлд, Урианхай зэргийн ястны үр сад. Өвөг дээдэс маань ч тэндээс бууж ирдэг. Миний хувьд, онгод өвгөдийн зүгээс ч гэсэн хүний төөргийг мэргэлж зарим үед шууд хэлж өгдөг. Зарим хүмүүсийн өвчнийг ЭХО оношилгооны хариутай адил хэлж өгдөг. Учрах саад тотгорыг урьдчилан хэлдэг. Засал хийхдээ хэнгэрэг нүдээд дуу чимээ гаргаж сүйд болдоггүй ээ. Зай шивøээд, сэржим өргүүлчихнэ. Ийм бөөг хаялгын бөө гэдэг юм. Халх, урианхай, өөлд, буриад авлагатай.

-Зөнбилгийн тулаан тэмцээний тухай цухас сонирхуулахгүй юу. Тэмцээнд оролцож байхад ямар даалгавар нь хэцүү байсан бэ?

-2010 онд Монголын Зөнбилгийн академиас явуулдаг Çөнбилгийн тулаан-3 нэвтрүүлэгт оролцож түрүүлсэн. Нэвтрүүлгийн хувьд маш зохион байгуулалттай явагддаг. Шүүгчдийн оноо нууц, оролцогчдод задалдаггүй байсныг шүүгч Сарандаваа гуай задлахад хамгийн өндөр оноотой íü байлаа. Хамгийн хэцүү даалгавар нь машин дотроос  хүн олох даалгавар байсан. Анх удаа камерны урд гараад сандарсан гэж жигтэйхэн. Дараа нь хар тамхитай  цүнхийг эрэлч нохойны олсон 21 секундын дотор олох байсан. 21 секундээс илүү улдаж олсон ч энэ даалгавраа биелүүлсэндээ бахархдаг. 24 хүн өрсөлдөж, 3 хүнтэй финальд үлдсэн. Бүгд л маш хүчтэй өрсөлдөгчид байсан. Лам Ìөнхбат, удган Жавзмаа гээд л.

-Орчин үеийн Монгол бөөгийн талаар ямар бодолтой явдаг вэ?

-Дов болгонд хэнгэрэгтэй бөө суух цаг ирнэ гэсэн өвгөд дээдсүүд хуучилдаг байсан цаг үе иржээ. Энэ олон бөө нар учраа олохгүй туйлширсан нь дийлэнх байна. Нийгэмд бөөгийн шашин анхаарал татахуйц хэмжээнд хүрчихлээ. 10-18 насны орчим хүүхэд залуус зөвхөн толгой эргэж, зүүдэндээ бөө харчихаад л би онгодтой юу гэж асуух нь олширох болж. Яах вэ, байж болох л юм. Гэхдээ юм бүхэнд хязгаар гэж бий. Одоо орчин цагт шашны олон урсгал бий болж үүнтэй холбоотойгоор бидний хойч үе болох залууст бөөгийн талаар сайн сайхан нь үлдээсэй гэж бодох юм. Гэтэл зарим залуус эрх толто ил харагдахаар зүүж гадуур явах юм. Далд байвал зүгээр болов уу. Бөөгийн ёсонд бол өвчний сүнс, эзэн гэж байдаг. Энэ нь бөөгийн өвчнөөр өвдөж, эсвэл ямар нэг зовлонгийн захыг таньж чадаагүй хүн бөө болж бусдын зовлонгоос хэлтэлж чадахгүй шүү дээ. Үүнийг давж туулсан бөө нар их бий. Үүнтэй санал нэг байгаа байх гэж бодож яьдаг. Төрж үзээгүй хүнээр хүүхэд бүү боолго / эх бүү бариул/ гэж хүртэл хэлдэг. Зарим нь хэтэрхий гажуудуулаад байна уу даа. Ò¿¿ãýýð ÷ çîãñîõã¿é бөөгийн хуяг гэхэд юу нь ч мэдэгдэхгүй зүйл өмсөж бариад бөөлж байх юм. Зүрхэвч гэхэд дээлний энгэр голд яг зүрхэн тушаа байдаг ёстой. Тэгэхэд зарим бөө нар зүүн талдаа хадчихсан харагдах юм. Майхавч  малгайны орой дээр суварга хадчихсан бөө байна. Уг нь шарын шашин бөөг нухчин дарж байхдаа бөө онгодын гүйдэлтэй газарт суварга босгон онгодын замыг тасалж байсан түүхтэй. Ийм байхад онгод орох гол зам зулай дээрээ суварга залж болно гэж үү.

-Бөөгийн хуяг ямар байх ёстой вэ?

-Дээр дурьдсан алдаа бол наад захын жишээ. Хуяг өмсгөл ямар байх талаар сайн судалсан нь зүгээр. Ядаж л зүүдэг толь хоорондоо харшихгүй байсан нь дээр, ямар ч хонгинуургүй бөө дээл байна. Хонгинуур, холбого нь бөөгийн дээл мөн гэдгийг илтгэхийн сацуу, элдэв хорлолоос хамгаалж өгдөг. Харвал ялтас, бөлхөгнүүр хонх, хонгинуур зэргийг тусад нь цагариг холбосон бол холбого гэж нэрлэдэг. Майхавч буюу бөө малгайн унжуурга, самлага бараан өнгөтэй байдаг. Харанхуйн оронд бөөг аялахад тухайн бөөгийн царайг, завсрын гүйдэлд таниулахгүй байхын тулд ийм байдаг. Мөн бөө дээл эмгэлж онгодыг гялгар торгон зүйлээр хийдэггүй. Онгод халтирна гэж үздэг. 

-Түрүүн яриандаа хүүхдүүд бөө болох гэлээ гэж байсан. Энд тэнд бөө хувцастай, бөө хүүхдийн зураг байх юм. Ямар учир холбогдолтой юм бэ?

-Энхрий хүүхдэд бөө хувцас өмсгөн, өвөр дээрээ суулгаад бөөлж, хий ухаар зүйлүүдтэй харьцаж сургадаг байсан гэдэг. Зайлшгүй бөө болох онгод нь ойртож ирâýë бөө болж болно. Манай отгийн дотор бөө хүүхдүүд бас байгаа.

-Бөөгийн угтай байна, яаралтай ав гэхчилэн яаруулдаг. Авахгүй бол үхнэ гэж дарамталдаг байгаа нь нуултгүй үнэн. Бөө болоход юуг анхаарвал зохих, хэрхэх хэрэгтэй вэ?

-Юуны түрүүнд бөө мөргөлийн шашныг судлах, уг түүхээ судал тэгээд хүлээ. Үнэхээр угийн тэнгэр чинь мөн болоод буух гэж байгаа бол үр садныхаа үхлийг үзэх нь юу л бол. Бөө гэдгийнхээ учрыг олоогүй, өөрийн би-ээс салж чадаагүй бөө нарын нийтлэг алдаа бол хүний зовлонг далимдуулан шавийнхаа тоог нэмэх, цаашлаад мөнгө олох гэсэн үйлдэл юм.

-Òàíû ÷àäâàðûã ñîíèðõâîë?

-Ер нь мэргэлээд үзэхэд хүний заяа төөрөг мэдðýãäдэг. Ýõëýýä äүн ноён нурууг нь хардаг. Түүнээс бол салсан гэр бүлийг эвлэрүүлдэг ч гэдэг юм уу, хэрэг зарга шүүдэг гэж тухайлсан юм байхгүй ë äýý. 

-Òóõàéí õ¿íèé õóâü çàÿàã ¿çýõäýý ø¿òýýíдýý áóóëãàäàã óó?

-Þó þóã¿é îнго шүтээнýý буулгаад байдагãүй. Болж өгвөл мэдрэмжээрээ онгодоо дууддаг. Мэдрэмжээрээ онгодтойгоо холбогдоîä тэднээсээ тусламж аваад өөрөө мэргэлж, тайллаа õýëäýã.

-Мэдрэмжýýðýý õýëýõýýð õ¿ì¿¿ñ øóóä ë õ¿ëýýí àâ÷ áàéíà óó. ¯ë èòãýõ áàéäàë ãàðãàäàã óó?

-Ýõýíäýý áîë хүмүүс итгэл муутай байдаг юм. Яг танд хэдэн сарын тэдэнд ийм яâдал тохиолдох юм байна гэж хэлэхэд итгэсэн íü ÷ бий л дээ. Сүүлд нь амаа бариад тэгж хэлэхэд нь итгэõгүй яав даа гэж ирэх ч бий. Íýã òîõèîëäîë ãýìýýð ç¿éëèéã ÿðüæ ñîíèðõóóëàõàä нэг óäàà áè ¿ç¿¿ëæ áàéãàà õ¿íèéãýý çалилангийн хэрãýýð ãóðâàí жилийн ял аваад шоронд суух юм байна гэæ õýëýхэд үзүүлж байсан хүн маань итгээгүй. Юу гэж тийм юм байх вэ ãýýä ë ºíãºðñºí. Ãýòýë ÿг ë ãóðâàí  жил хоригдñîí. Ãýõ ìýòýýð óðüä÷ëààä õýëñýí ç¿éëèéã хүмүүс хүлээж авахдаа муу. Б¿õ процесс явагдсны дараа итгээд, îäîî ÿàõ âý ãýýä ирöãýýдэг. Ãýõäýý áаярлалаа гэж ирэх хүмүүсээс ирэхгүй нь олонтаа. Çàâ ÷ºëºº íü áîëäîãã¿é áàéõ ë äàà. 

-Заслаа зай шившиж хийдэг гэлээ. Ýíý òóõàéãàà áàãà çýðýã òîäðóóëàõã¿é þó?

-Зай шившинэ гэдэг бол засал хийхэд ямар нэг хэрэгтэй арц, хүæ, ганга, чихэр, давс тэргүүтíèéã зай гэж нэрлэдэг юм. Эднийг хольвол холимог зай болно. Тус тусдаа байвал ñàëàíãè  зай болно. Энгийнээр ярьвал батарей юм даà. Батарей бол цэнэг шингээж өгдөг ýä шүү дээ. Засал хийхэд хамгийн ойр дөт материал болдог зүйлс л дээ.

-Онгодоо буулгаагүй энгийн үед танд åð áóñûí ç¿éë ìýäðýõ мэдрэмж òºðäºã ¿¿?

-Зарим тохиолдолд гоц мэдэрдэг юм. Ерөнхийдөө мал хуй асууж хөдөөнөөс ярихад тэр зүгт тийм зүсмийн мал ÷èíü áàéíà гэýä хэлчихнэ. Олон тохиолдол бий. Ãýõäýý àñóóñàí áîëãîíûã øóóä õýëýõã¿é ¿å ÷ áèé.  Íэлээд бодож бясалгаж байж хариултыг нь авдаг. 

-Хүүхэд байхад чинь элдэв хиé юм харагддаг гэж байсан.Åð íü  Бөөгийн өвчний үед юу харагддаг вэ?

-Бөөгийн өвчин гэдэг бол дэлхий нийтэд нэршсэн нэр. Онош нь тодордоггүй. Яг ямар өвчин байгаад байгаа нь мэдðэгдäэггүй. Бөөгийн уг сахиусаа хүлээж авснаас хойш зүгээр болдог. Тайлагдашгүй нууц бол энэ л дээ. Õàðèí õий юмтай харьцана гэдэг íü бөөгийн өвчнөºс илүү тайлбарлаõ ç¿éë.  Бөөгийн онгод сахиус өвгөд дээдсийн сүнс бол мөнх амьдарч байгаа юм. Мөнх амьдарч байгаа оюун ухаанòàé бөө үзмэрч лам хутагт хувилгаад бүгд холбогдсон л байгаа. Тэгэхээр хүүхэд насанд илүү их харагддаг байж болîõ òàëòàé ãýæ áîäîõîä õ¿ðñýí. 6-9 насны 10-13 насны хооронд ч гэдэг юм уу. Үе шаттайгаар харагддаг. Миний хувьд бол ерөнхийдөө ээж аавын өврөөс салаагүй үед, óнтаж байхад хөлөн дээр нэг эмгэн, эсâэл өвгөн ирээд суучихäàã. Т¿¿íýýñýý айж их бэргэæ уйлдаг. Тэгээд аав ээжид хэлэхээр тийм þм байдаггүй ë ãýíý. ªөрсдөд нь харагдахгүй болохоор тэгж тайлбарладаг õýðýã ë äýý. Сүүлдээ íүдэндээ харагдаàд байгаа юмандаа баяñна. ßã ë áид нар øèã махан биеэр өөрсдийгөө харж байгаа юм шиг биш ø¿¿ äýý. Ä¿ðñëýõ þì áîë харанхуй шөнө сүүдэр харж байгаа юм шиг. Цонхны цаанаас áîðîîíû ус жирэлзээд урсдаг шиг зүйл болж харагддаг.  Çàðèì ¿åä áөө болох гэж байгаа хүмүүсийн хувьд сүнс, өвөг дээдýстэйгээ уулзäàã áàéõ. Хаа нэг уул усны савдагтай нөхцөнө. Тэгж нөхцөөд уул хадаар дэмий тэнээд явдаг. Сэтгэл нь хоосроод гэгэлзсэн байдалтай болдог. Би ÷ ìºí  ÿëãààã¿é óóë óñíû савдагтай нөхцºж байсан. Гэртээ тогтож чадахгүй. Тийм байдалд орж байсан үе бий. Энгийнээр тайлбарлахад их инээдтýй санагдаж болох юм л даа, óó÷ëààðàé.

 -Ингэхэд та олон шавьтай юу. Сая отог гэж ярьсан. Бөө хүн хичнээн шавьтай байх ёстой вэ?

-Шавь нар бол байгаа. Манай бөө шавь нар нийлж Хайдар гэж отог зохион байгуулаад явж байна. Бөөгийн үйл хийж бөөлөхөөс гадна, байгаль орчин нөхөн сэргээлт, цэвэрлэх гэх мэт ажлуудыг тогтмол зохион байгуулж байна. Надаас гадна Зөнбилгийн тулаан-5 тэмцээний шилдэг оролцогч удган Б.Загдар, удган Саранцэцэг нар удирдаж явуулдаг. Миний хувьд бол үндсэн шавь нараа залаалжуг босгож, өгөөд хэсэг хугацаанд харсны дараа итгэл дааж, буян үйлдэх хүн мөн бол нарийн ширийн зүйлээ зааж өгдөг. Бөөгийн багш болсон хүн ёс заншил, угсаатны зүй, ялангуяа эртний бөөгийн ёсыг сайн судалсан байх хэрэгтэй.

-Ìàíàé óíøèã÷äàä ñîíèðõîëòîé ÿðèëöëàãà ºãñºí òàíä áàÿðëàëàà.

 

 

 


Нийтэлсэн: 2014-03-03 14:10:00

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд massnews.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.


Видео мэдээ